Taka jest literatura

MNPrzystanKiedy myślę o zmarłym przed paroma dniami Marku Nowakowskim, przypomina mi się pierwszy kontakt z jego prozą. Był to niepozorny tomik Przystań, kupiony w antykwariacie przy Dąbrowskiego (dziś Bernardyńska) w czasach licealnych, przeczytany z dużym zainteresowaniem. I właśnie ta książka będzie mi się zawsze kojarzyć z autorem Raportu o stanie wojennym, mimo że później pozostawałem pod urokiem Księcia nocy czy opowiadań z tomu Chłopiec z gołębiem na głowie.

Gdy chodziłem do ogólniaka, kręciła mnie proza takich pisarzy jak właśnie Marek Nowakowski, Ireneusz Iredyński czy Janusz Głowacki. Trochę później poznałem książki Tadeusza Konwickiego, Bogdana Madeja, Janusza Andermana. Co mnie pociągało w tej literaturze? Bohater, który w zdeprawowanej i nieatrakcyjnej rzeczywistości PRL-u żyje i funkcjonuje po swojemu, w pewien sposób obok, wolny, niezaangażowany, jakby ona go nie dotyczyła (to szczególnie Iredyński, Głowacki, Anderman i Stachura). Bohaterowie ci egzystowali poza schematami, a jednak tu i teraz. Twórcy takich książek próbowali udowodnić, że w komunizmie da się żyć, jeśli tylko odnosimy się z pogardą, a przynajmniej z dystansem, do jego ideologii, praktyki społecznej czy gospodarczej, do języka, którym się on posługuje. Książki te dowodziły, że można zapomnieć o złu i kłamstwie, na których ufundowano ustrój państwa, tworząc własną rzeczywistość, wszechświaty równoległe.

Dziś wiemy, że pisarze przełomu lat 70. i 80. mieli tylko trochę racji, sporne pozostaje, czy mamili nas bardziej czy mniej niż autorzy political fiction (Zajdel, Oramus, Parowski, Wnuk-Lipiński) i twórcy egzotycznych reportaży. Bo jednak nas mamili. Marek Nowakowski robił to stosunkowo najuczciwiej.

Advertisements

Dodaj komentarz

Filed under Bogdan Madej, książki, literatura polska, Nowakowski, Stachura

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s