Kultura a dystrybucja prestiżu

Znakomity esej Artura Grabowskiego, Państwo czyli kultura, znalazłem w ostatnim numerze dwumiesięcznika „Arcana” (nr 132  6/2016).  W minionym ćwierćwieczu kultura polska straciła międzynarodowy prestiż i zainteresowanie – pisze autor. Zauważa wszakże, iż kultura naszego kraju nigdy, nawet w czasach świetności państwa, nie miała ambicji eksportowych. Dziś stała się reproduktywna, nieoryginalna, konformistyczna, zideologizowana, jest „sprawnym powtarzaniem cudzego na użytek swoich”. To teza znana, powtarzana przez wielu komentatorów, dalej znajdziemy jednak wiele myśli nowych i ciekawie sformułowanych.

arcana-132Na przykład o polityce kulturalnej, która jest stwarzaniem „każdemu obywatelowi przestrzeni do zagospodarowania, to otwieranie granic ambicji bycia sobą – ponad miarę, jaką wyznaczyli nam konkurenci”. Kultura jest źródłem ambicji cywilizacyjnej i obszarem wspólnej racji stanu – powiada Grabowski.

„Kluczem do zawładnięcia duszami inteligenckich elit jest dystrybucja prestiżu” – czytamy. Większość konserwatywnie nastawionych inteligentów i twórców nie przyznaje się do swoich poglądów, by nie stracić tożsamości. A zależna jest ona od „zewnętrznych atrybutów dostarczanych przez ośrodki dystrybucji prestiżu”. Wykluczona z udziału w kulturze prawica jest traktowana jako negatyw, „na tle którego definiuje się tożsamość elitarną”. „W interesie prawicy nie leży więc antagonizowanie środowiska i eskalacja napięcia, lecz przeciwnie, łagodzenie podziałów, tak aby tożsamość antyprawicowa straciła punkt oparcia w kontrastowym obrazie przeciwnika”. Możliwa jest więc zmiana źródła dystrybucji prestiżu poprzez przekształcenie kontekstu interpretacyjnego. Tu autor pokazuje metody rekontekstualizacji, dowodząc, iż sam gest zdystansowania się od polityki i aktualności nosi znamiona konserwatywne. „Konserwatywny jest estetyzm i oryginalność, ambicja skierowana na dzieło i jego jakość, a nie na medialną obecność”. „Konserwatysta akcentuje własną podmiotowość i odrębność”. Tu autor zbieżny jest z moimi rozpoznaniami, prezentowanymi także na tym blogu.

„Kto ma ambicję stać się dystrybutorem prestiżu, musi zapanować nad dyskursem”. Grabowski wylicza „bogaty zestaw ambitnych wyzwań” obecnych w światopoglądzie konserwatywnym, by dojść do takiego oto rozróżnienia:

„Kultura prawicowa to kultura po prostu: reprezentuje jakość, ambicje, uniwersalność, zachodniość, ponadczasowość, dezideologizację, oryginalność, kreatywność, wolność, szacunek dla jednostki. W przeciwieństwie do niej lewicowa kulturalna socjotechnika reprezentuje: banalność, małostkowość, środowiskowość, reproduktywność, krótkotrwałość, dyscyplinę ideologiczną, przewidywalność, nieoryginalność, podrzędność wobec centrów, podporządkowanie jednostkowej wolności grupowym interesom. (…) Prawicowy jest Witkacy ze swoim antysocjalistycznym indywidualizmem i Grotowski ze swoją religijną tęsknotą, arcypolski jest sarmacki Gombrowicz i mitologiczny Leśmian, konserwatystą jest Wyspiański, ambitny reformator europejskiej duchowości, i Mrożek, tropiciel idiotyzmów ideologicznej poprawności”. Odważny gest przejęcia patronatu nad nowoczesnością może doprowadzić do zawładnięcia dystrybucją prestiżu – uważa autor.

Dalszą część eseju poświęca on defensywnej polityce kulturalnej obecnej ekipy. Ufundowana jest ona – to także moja teza – na niemal bezkrytycznym przyjęciu zastanych autorytetów, hierarchii i modeli. Wprowadzono tylko kilka gwiazd z konserwatywnego grona, jako zadośćuczynienie za lata wykluczenia. Nie zmieniono kryteriów selekcji promowanych wydarzeń ani kontekstu, w jakim się je prezentuje.

Esej zamykają uwagi o kulturze narodowej, polskiej kulturalnej racji stanu i relacjach między państwem a kulturą.

Świetny tekst, wart czytania i komentowania.

Reklamy

3 komentarze

Filed under czasopisma, inteligencja, kultura polska

3 responses to “Kultura a dystrybucja prestiżu

  1. Wojciech J

    Ciekawy tekst.

    Grzegorzu, mam pytanie:
    „Kluczem do zawładnięcia duszami inteligenckich elit jest dystrybucja prestiżu” – efektownie napisane, ale na ile chodzi tu o zwykłą przyziemną kasę, posady, granty, stypendia, zaproszenia etc. a ile jest w tym „prestiżu” rzeczy niematerialnych, wyższych? Jeśli w tym prestiżu przeważa materialność, to można efektowną tezę autora sprowadzić na ziemię i powiedzieć, że włodarze środków budżetowych na kulturę wyznaczają kierunki propagowania „prestiżu” czy po prostu narracji kulturowej, mody poprzez decyzje o dofinansowaniu określonych projektów.

    • Wojtku, miło, że się odzywasz. Posady, granty, stypendia, nagrody i zaproszenia biorą udział w budowaniu prestiżu poszczególnych osób. Włodarze budżetu też mają pewien wpływ, to jasne. Dalej natomiast jest/powinna być weryfikacja społeczna twórców. Ich prawdziwy prestiż powinniśmy budować my, odbiorcy, kupując ich książki, chodząc na koncerty. Pomagała w tym kiedyś krytyka, rozbierając dzieła, pokazując, co w nich wartościowe. I tu problem: bo nie ma już krytyki. Zastąpił ją marketing. I niby wiemy o tym, niby bierzemy to pod uwagę, a jednak uznajemy hierarchie wypracowane marketingowo, nie krytycznie. Uznajemy je, bo innych brak.

  2. Wojciech J

    Podejrzewam, że w liberalnych państwach w budowaniu i dystrybucji prestiżu jest więcej składnika materialnego niż nam się wydaje lub jesteśmy gotowi przyznać. Ty piszesz o następnym etapie – weryfikacji czy prestiż jest prawdziwy czy tylko modny lub kupiony. Nie zgadzam się, że nie ma krytyki i że zastąpił ją marketing – to jest za mocno powiedziane. Krytyka tak jak inne dziedziny ulega przemianie spowodowanej przekształceniem tradycyjnych mediów i tradycyjnej roli krytyka. Odbiór dzieł zostaje teraz przesiany przez filtry mediów społecznościowych, gdzie trudno mówić o prestiżu. Zgodzę się, że coraz mniej jest i będzie jeszcze mniej tradycyjnej krytyki, a coraz więcej marketingu. Wynika to także z tego, że mamy techniczną możliwość produkcji setek, tysięcy autorskich dzieł – żyjemy w czasach ich nadprodukcji.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s