Category Archives: czasopisma

Kultura a dystrybucja prestiżu

Znakomity esej Artura Grabowskiego, Państwo czyli kultura, znalazłem w ostatnim numerze dwumiesięcznika „Arcana” (nr 132  6/2016).  W minionym ćwierćwieczu kultura polska straciła międzynarodowy prestiż i zainteresowanie – pisze autor. Zauważa wszakże, iż kultura naszego kraju nigdy, nawet w czasach świetności państwa, nie miała ambicji eksportowych. Dziś stała się reproduktywna, nieoryginalna, konformistyczna, zideologizowana, jest „sprawnym powtarzaniem cudzego na użytek swoich”. To teza znana, powtarzana przez wielu komentatorów, dalej znajdziemy jednak wiele myśli nowych i ciekawie sformułowanych.

arcana-132Na przykład o polityce kulturalnej, która jest stwarzaniem „każdemu obywatelowi przestrzeni do zagospodarowania, to otwieranie granic ambicji bycia sobą – ponad miarę, jaką wyznaczyli nam konkurenci”. Kultura jest źródłem ambicji cywilizacyjnej i obszarem wspólnej racji stanu – powiada Grabowski.

„Kluczem do zawładnięcia duszami inteligenckich elit jest dystrybucja prestiżu” – czytamy. Większość konserwatywnie nastawionych inteligentów i twórców nie przyznaje się do swoich poglądów, by nie stracić tożsamości. A zależna jest ona od „zewnętrznych atrybutów dostarczanych przez ośrodki dystrybucji prestiżu”. Wykluczona z udziału w kulturze prawica jest traktowana jako negatyw, „na tle którego definiuje się tożsamość elitarną”. „W interesie prawicy nie leży więc antagonizowanie środowiska i eskalacja napięcia, lecz przeciwnie, łagodzenie podziałów, tak aby tożsamość antyprawicowa straciła punkt oparcia w kontrastowym obrazie przeciwnika”. Możliwa jest więc zmiana źródła dystrybucji prestiżu poprzez przekształcenie kontekstu interpretacyjnego. Tu autor pokazuje metody rekontekstualizacji, dowodząc, iż sam gest zdystansowania się od polityki i aktualności nosi znamiona konserwatywne. „Konserwatywny jest estetyzm i oryginalność, ambicja skierowana na dzieło i jego jakość, a nie na medialną obecność”. „Konserwatysta akcentuje własną podmiotowość i odrębność”. Tu autor zbieżny jest z moimi rozpoznaniami, prezentowanymi także na tym blogu.

„Kto ma ambicję stać się dystrybutorem prestiżu, musi zapanować nad dyskursem”. Grabowski wylicza „bogaty zestaw ambitnych wyzwań” obecnych w światopoglądzie konserwatywnym, by dojść do takiego oto rozróżnienia:

„Kultura prawicowa to kultura po prostu: reprezentuje jakość, ambicje, uniwersalność, zachodniość, ponadczasowość, dezideologizację, oryginalność, kreatywność, wolność, szacunek dla jednostki. W przeciwieństwie do niej lewicowa kulturalna socjotechnika reprezentuje: banalność, małostkowość, środowiskowość, reproduktywność, krótkotrwałość, dyscyplinę ideologiczną, przewidywalność, nieoryginalność, podrzędność wobec centrów, podporządkowanie jednostkowej wolności grupowym interesom. (…) Prawicowy jest Witkacy ze swoim antysocjalistycznym indywidualizmem i Grotowski ze swoją religijną tęsknotą, arcypolski jest sarmacki Gombrowicz i mitologiczny Leśmian, konserwatystą jest Wyspiański, ambitny reformator europejskiej duchowości, i Mrożek, tropiciel idiotyzmów ideologicznej poprawności”. Odważny gest przejęcia patronatu nad nowoczesnością może doprowadzić do zawładnięcia dystrybucją prestiżu – uważa autor.

Dalszą część eseju poświęca on defensywnej polityce kulturalnej obecnej ekipy. Ufundowana jest ona – to także moja teza – na niemal bezkrytycznym przyjęciu zastanych autorytetów, hierarchii i modeli. Wprowadzono tylko kilka gwiazd z konserwatywnego grona, jako zadośćuczynienie za lata wykluczenia. Nie zmieniono kryteriów selekcji promowanych wydarzeń ani kontekstu, w jakim się je prezentuje.

Esej zamykają uwagi o kulturze narodowej, polskiej kulturalnej racji stanu i relacjach między państwem a kulturą.

Świetny tekst, wart czytania i komentowania.

Reklamy

3 Komentarze

Filed under czasopisma, inteligencja, kultura polska

Różne odczytania

Krzysztof Derdowski („Topos”) interpretował „Miłość pod koniec świata” jako walkę bohaterów o prawdę wokół siebie i w sobie, książkę o epidemii kłamstwa i lekkości zła.

Przemysław Kaliszuk („Akcent”) dostrzegł w książce obyczajowy szkic epoki i poszukiwanie autentyczności.

borussiaPiotr Müldner-Nieckowski (pisarze.pl) odnalazł prawdę międzyludzkich relacji i głębię pod podszewką codzienności.

Leszek Szaruga („Borussia” 57/2016) czyta tę powieść jako diagnozę stanu świadomości społecznej i Conradowską próbę wymierzenia sprawiedliwości widzialnemu światu.

Dodaj komentarz

Filed under "Akcent", Conrad, czasopisma, Grzegorz Filip, krytyka literacka, książki, literatura polska, Miłość pod koniec świata

Krytyka uniwersytecka

Niedostrzeżonym, a nawet jeśli, to niedocenionym zjawiskiem w obiegu literackim jest krytyka uniwersytecka. Pokaźna liczba krytyków pracuje dziś na uczelniach, prowadzi zajęcia ze studentami i badania naukowe, posługuje się naukowym aparatem i językiem, zbiera punkty i cytowania, uczestniczy w grantach. Słowem – od profesora po doktoranta – podlega misji narzuconej współczesnemu uniwersytetowi.
okladkaCiekawe, czy ma to wpływ (a jeśli tak, to jaki) na efekty ich pracy krytycznej, dobór tematów, podejście metodologiczne, pomysły formalne, odmianę języka opisu, metody wartościowania zjawisk literackich, stabilność istniejących hierarchii, balans między subiektywnym i obiektywnym itd. Czy istnieje coś takiego, jak akademicki szlif tekstów krytycznoliterackich? Czy mamy do czynienia z uzawodowieniem, „dyktatem akademickości” i hermetyzacją dyskursu w krytyce? Czy życie literackie staje się powoli częścią życia akademickiego?

Do odpowiedzi na tak postawione pytania zaprosiłem krytyków literackich, a na zaproszenie odpowiedzieli: Maciej Urbanowski, Agnieszka Nęcka, Klaudia Muca i Paweł Kaczmarski.

Zapraszam na stronę „Forum Książki”

Dodaj komentarz

Filed under czasopisma, Grzegorz Filip, krytyka literacka

Nowe recenzje

elewator_7Przyszedł czas na teksty krytyków w czasopismach literackich. W najnowszym numerze szczecińskiego kwartalnika „eleWator”, poświęconym Julio Cortazarowi, pisze o Studni Leszek Szaruga (w tym samym tekście omawia też Ocalenie Atlantydy Zyty Oryszyn i Morfinę Szczepana Twardocha).

NoweKNa łamach marcowych „Nowych Książek” powieścią zajął się Mieczysław Orski.

odra02We wrocławskiej „Odrze” (luty 2014) książkę odnotował Mirosław Ratajczak.

Dodaj komentarz

Filed under czasopisma, Grzegorz Filip, krytyka literacka, książki, literatura polska, powieści, Studnia, Wydawnictwo JanKa

Kryzys w „Ruchu Muzycznym”

Bulwersująca jest sytuacja w redakcji tego pisma, sygnalizowana mi przez różne osoby i szeroko komentowana na blogu Doroty Szwarcman. Czekałem od miesięcy, co z tego zamieszania wyniknie, ale zwolnienie Doroty Kozińskiej, może najlepszego pióra w tym zespole, uświadamia, że w żaden sposób nie chodzi tu jednak o dobro pisma.

Dodaj komentarz

Filed under czasopisma